İşçinin sigortalılık hakkı, işverenin birincil yükümlülüklerindedir. Kayıt dışı işçi çalıştırmak suçtur ve hem işçi haklarının gasp edilmesi hem de ülke ekonomisine zarar verilmesi anlamını taşır. Yasa, sigortasız işçi çalıştıran işveren hakkında uygulanacak ceza ve yaptırımları belirlemiştir.

İşveren, sigortasız işçi çalıştırma hakkına sahip değildir.

SİGORTAM NE ZAMANA KADAR BAŞLATILMALI?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca, deneme süresi de dahil  işçinin işyerinde işe başladığı andan itibaren Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmiş ve sigortasının başlatılmış olması gerekir.

  • Sigorta hak ve yükümlülükleri 4-1/a bendi (SSK) kapsamında sigortalı sayılanlar için çalışmaya başladıkları tarihten itibaren başlar.
  • – İşverenler, 4-1/a bendi (SSK) kapsamında sigortalı sayılan kişileri, (istisnalar haricinde) sigortalılık başlangıç tarihinden önce, sigortalı işe giriş bildirgesi ile Kuruma bildirmekle yükümlüdür.

Sigortasız Çalıştırıldığımı / Eksik Sigorta Primi Yaptırıldığını Öğrendim, Ne Yapmalıyım ? 

Sigortasız çalışan işçilerin, belirli koşullarda iş akdini feshetme hakkı vardır.

Sigortasız çalıştırılan işçiler idari ve yargı yoluyla haklarını arayabilirler. Burada yargı yoluna başvurulması için diğer idari işlemlerde olduğu gibi idari yolun tüketilmesine gerek yoktur. Doğrudan yargı yoluna başvurulabilir.

  • İdari Yola BaşvurmaSigortasız çalıştırılanlar için, işyerinde çalıştığı süre içerisinde ilk müracaat etmesi/şikâyette bulunması gereken yer Sosyal Güvenlik Kurumu İl Müdürlükleri veya Merkez Müdürlükleridir. Müracaatlar/şikâyetler işçinin çalıştığı işyerinin bağlı olduğu Sosyal Güvenlik İl/Merkez Müdürlüğüne ve yazılı olarak, yani dilekçe ile yapılmalıdır. Sözlü başvurular dikkate alınmaz.

Şikâyetlerde öncelikle işyerinde çalışıyorken müracaatta/şikâyette bulunmak önemlidir çünkü işçi işyerinden ayrıldıktan veya işten çıkarıldıktan sonra şikâyette bulunmuşsa, şikâyet sahibinin o işyerinde çalıştığını işyerinde denetim yaparak fiilen tespit etme imkanı ortadan kalkmış olduğu gibi, işveren de büyük bir maliyet ile idari para cezası ile karşılaşabileceğinden, o işçinin kendisine ait işyerinde çalışmış olduğu yönündeki iddiayı kabul etmez.

İşyerinden ayrılma yada çıkarılma durumunda sigortasının eksik veyahut hiç yatırılmadığını öğrenen işçinin dava yoluna başvurması daha mantıklı olacaktır.

  • Adli Yola Başvurma

Yukarıda belirtildiği üzere sigortalı ya doğrudan ya da Kuruma yapılan müracaat/şikâyet sonrasında yapılan incelemenin ardından şikâyet sahibine Kurumca yazılı olarak bilgi verilmesi sonucuna göre yargı yoluna başvurabilir. Buna literatürde “hizmet tespit davaları” denir .

Şikâyet sahibi 5510 sayılı Kanunun 86ıncı maddesinin dokuzuncu fıkrası uyarınca çalıştığı hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde iş mahkemesine başvurarak, alacağı ilâm yani mahkeme kararı ile iddia ettiği çalışmalarını ispatlayabilirler.

Adli yola başvurmak için işçinin ispatlaması gereken bir husus olmayacaktır, kendileri tarafından yargı yoluna başvurulması talep edildiği takdirde avukatlarımız kendileri yerine aşamalı olarak gerekli işlemleri gerçekleştirecektir.

Sigortasız işçi çalıştırma kanunda suç olarak değerlendirilmiştir.

Eksik Ödenen Prim ve Alacaklarımı Alabilir Miyim ?

Cevabımız kısaca; ‘Evet’ . Sigortasız işçi çalıştırma, eksik bildirimde bulunma ciddi bir suçtur ve Sigortasız işçi çalıştırmanın işverene karşı ağır ceza ve yaptırımları bulunmaktadır.  İşveren açısından yatırmadığı kıdem miktarı ve süresi oranında para cezası verileceği gibi, işveren teşviklerinden de süreli olarak yararlanamayacaktır.

Sigortasız çalışan işçi eğer 30 ve üzeri işçinin çalıştığı bir firmada çalışıyor ve sigortasız çalıştırıldığını SGK’ya bildirdi diye işten çıkarılıyorsa, iş güvencesi kapsamında ‘işe iade davasını’ kazandığında işveren işe iade etmezse, en az 4 en çok 8 aylık ücreti tutarında ‘iş güvencesi tazminatı’ ödemek zorundadır. İşçinin çalıştığı işyerinde 30’dan az işçi varsa, ihbar tazminatının 3 katı tutarında ‘kötü niyet tazminatı‘ ödemek zorunda kalacaktır.

İşverenin işçisini hiç sigortaya bildirmemesi ve sigorta primlerini ödememesi işçiye haklı sebeple fesih hakkı verir. Düşük ücretten bildirim de haklı fesih nedeni olup, işten çıkarılmadan işçi de haklı nedenle işten ayrılabilir. Bütün bu durumlarda iş sözleşmesini sona erdiren işçi kıdem tazminatını da hak eder. İşveren her çeşit sigortasız çalıştırma halinde o işçinin kıdem tazminatını da ödemek zorunda kalacaktır.